τέχνη; γιακ

Επειδή μάλλον βγήκε μεγάλο και βαρετό, μπορεί να αντιμετωπιστεί ως διπλό ποστ. Οι μη αντέχοντες τις θεωρητικούρες παρακαλούνται να πάνε στην τελευταία παράγραφο και το βίντεο που αποτελούν το αυθεντικό ποστ. Τα υπόλοιπα να διαβαστούν μόνο από βαριεστημένους και ελευθερόχρονες.

Ναι, αυτό είναι ένα θέμα που δεν θα έπρεπε καν να τολμήσω να ακουμπήσω, γιατί θα μου πάρει πολύ χρόνο, οπότε το πλάνο είναι γράφω ό,τι αντέξω και να κοτσάρω και το βιντεάκι που με αναγκάζει να το προλογίσω με τόσες παπαρολογίες.
Η σχέση μου με την τέχνη είναι πολύ περίεργη. Καταρχάς έχω φίλους καλλιτέχνες, που μερικοί είναι και γνωστοί στην ελλάδα, κανα δυο κινούνται και εκτός των τειχών. Γενικά, από μικρό προσπάθησαν να με ταϊσουν κουλτούρα από το σπίτι μου, δε λέω τα κατάφεραν κατά κάποιο τρόπο, αλλά επειδή ήταν περιορισμένες οι επιλογές, μετά ταΐστηκα και μόνος μου μέσα από τις συναναστροφές μου. Επειδή είμαι ατάλαντο σαν άτομο, πιστεύω ότι αν μεγάλωνα σε διαφορετικό περιβάλλον θα ημουν ξύλο απελέκητο, αλλά τελικά κατέληξα να θεωρώ ότι έχω αναπτύξει μια αρκετά ιδαίτερη και δυνατή κριτική ικανότητα στον τρόπο που αντιμετωπίζω τις καλές τέχνες. Κοινώς μου θυμίζω αυτό το ρητό που λέει ότι οι ανίκανοι καλλιτέχνες γίνονται οι δριμύτεροι κριτικοί τέχνης. Έχω άποψη για τα πάντα, από κλασική τέχνη μέχρι μεταμοντερνισμό, και όταν λέω τέχνη συμπεριλαμβάνω σχεδόν τα πάντα που φτιάχνονται για να παρουσιαστούν σε κοινό, από ζωγραφική μέχρι κινηματογράφο. Οι γνώσεις μου περί θεωρίας των τεχνών μπορεί να μην είναι ανύπαρκτες όταν συγκριθούν με τις γνώσεις κάποιου που δεν έχει ιδέα στο θέμα, αλλά νιώθω πάντοτε γελοίος μπροστά σε κάποιον που έχει ασχοληθεί συστηματικά με οποιοδήποτε κομμάτι των τεχνών. Και ακόμη κι αν καταφέρω να τον/την κοροϊδέψω με τη στάση μου σε μια κουβέντα, είναι σίγουρο ότι μέσα μου θα νιώσω γελοίος όταν αναφερθεί ένα όνομα που το ξέρω μόνο σαν όνομα και τίποτα παραπέρα ή μόνο σαν ρεύμα και τίποτα παραπάνω. Με όλο αυτό θέλω να πω πως παρόλο που κρίνω ασύστολα την καλλιτεχνική παραγωγή που ξεπέφτει τριγύρω μου, δεν μπορώ να θεωρηθώ ένας πραγματικός κριτικός, και ούτε και θέλω. Αν και μαρέσει όταν πείθω τελικά. Και μερικές φορές πείθω.
Πραγματικά από διαολεμένη τύχη, βρέθηκα πριν από μερικά χρόνια σε μια δουλειά όπου ερχόμουν σε καθημερινή επαφή με την ελληνική καλλιτεχνική πραγματικότητα, και αρκετά σύντομα, σε μια θέση που άλλοι θα έχτιζαν και βωμό για να την προστατέψουν, έπαθα όβερντόουζ τέχνης. Έφτασα σε σημείο να λέω στους φίλους μου τις λέξεις τέχνη και καλλιτέχνης σαν να βρίζω με το χειρότερο τρόπο στάζοντας μιζέρια και δηλητήριο.
Αυτό ήταν η μισή αλήθεια, γιατί μαρέσει η τέχνη.
Πήγα σε πολλά εγκαίνια, όπου προσπάθησα πάρα πολύ έντονα να θαυμάσω αυτό που έβλεπα/άκουγα/ένιωθα or whatever. Προσπάθησα να βρω σκέψεις πίσω από το έργο, κρυμμένες εικόνες και νοήματα, έντονα συναισθήματα, γενικά μοχλούς που να με βοηθήσουν να μασήσω και να χωνέψω αυτό το κάτι που κάποιος αποφάσισε να εκθέσει στο ευρύ κοινό. Δυστυχισμένος κατέληγα να αναρωτιέμαι γιατί όλοι αυτοί που βρίσκονταν γύρω μου περιχαρείς απολάμβαναν το φτηνό κρασί και τις συντεχνιακές τους συζητήσεις, όταν το αποτέλεσμα αυτού που ήρθαν όλοι να θαυμάσουν μου φαινόταν εμένα ένα σκουπίδι, ένα έκτρωμα.
Πρέπει να ξεκαθαρίσω κάτι, υποτίθεται ότι οτιδήποτε κάποιος αποφασίζει ότι είναι τέχνη, αυτόματα το μεταμορφώνει σε τέχνη, όλα είναι τέχνη δηλαδή, αν ποτέ θελήσουν να είναι. Και δεν διαφωνώ με αυτό, πράγματι όλα μπορούν να είναι τέχνη. Παραδείγματος χάρη, σήμερα στο μετρό, εκει που κουρασμένος γύρναγα από τη δουλειά μου, ξαφνικά εντόπισα ένα κόκκινο σημάδι στο ταβάνι του συρμού. Το μυαλό μου κατάλαβε αμέσως τι ήταν αλλά εγώ χρειάστηκε να ξανακοιτάξω πιο προσεκτικά για να συνειδητοποιήσω ότι μέσα σε ένα τρένο γεμάτο με κουρασμένες φάτσες είχε εισβάλει μια πασχαλίτσα. Σύμβολο της άνοιξης από τη μία, καταδικασμένη να πεθάνει από την άλλη, και ταυτόχρονα ένα θέαμα που πιθανότατα έγινε αντιληπτό μόνο από εμένα εκείνη τη στιγμή ή έστω από δυο τρεις ακόμη, όχι όμως απαραίτητα με την ίδια σημασία, αυτός ο συνδυασμός πασχαλίτσα στο μετρό κι εγώ ως θεατής, μας έκανε ένα έργο τέχνης. Απλά δεν πληρώθηκε κάποιος ένα σκασμό λεφτά για να το παράγει, και ήταν καταδικασμένο να καταστραφεί, είτε όσο εγώ κοίταζα, είτε με το που έβγαινα από το βαγόνι, αφού πλέον δεν θα υπήρχα για να το θεωρώ ένα έργο τέχνης. Για τα πρακτικά, λίγες στιγμές μετά, καθώς κοίταζα αν κάποιος άλλος την είχε δει, είχε πλέον εξαφανιστεί, προσωπικά ευχήθηκα στα ρούχα κάποιου.
Νομίζω πως η ευαισθησία μου να βρίσκω τέτοιες μικρές λεπτομέρειες που μου προσφέρουν κάτι σε ανούσιες στιγμές της καθημερινότητας είναι κατά ένα μέρος και αποτέλεσμα όλων αυτών των εκδρομών μου σε εκθέσεις τελείως ανούσιας και άχρηστης και κακής τέχνης.
Μια μικρή στάση. η κακή τέχνη για την οποία μιλάω είναι κατά κύριο λόγο σύγχρονη τέχνη ή αν όχι τελείως σύγχρονη τουλάχιστον μεταμοντέρνα.
Ο μεταμοντερνισμός, στο μυαλό μου, θεωρητικά, ήταν μια ενδιαφέρουσα ιδέα. Άνθρωποι που θεωρούσαν ότι όλα έχουν πλέον γίνει, ότι τίποτα καινούργιο δεν μπορεί πλέον να δημιουργηθεί, αποφάσισαν να γκρεμίσουν τα πάντα. Δομές, θεωρίες, τεχνικές, πραγματικότητες, τα πάντα. Και το έκαναν, αρκετά πετυχημένα. Αλλά καθώς γκρέμιζαν, πάντοτε στο μυαλό μου, απορροφήθηκαν τόσο πολύ που ξέχασαν γιατί γκρέμιζαν και επίσης σταμάτησαν να δημιουργούν. Και αυτή είναι η διαφορά με το μοντερνισμό και το σουρεαλισμό, οι οποίοι γκρέμισαν για να δημιουργήσουν κάτι. Ο μεταμοντερνισμός γκρέμισε για να... Ναι, αυτό ξέχασαν να πουν και τώρα το πληρώνω εγώ. Και αυτοί όμως. Για να είσαι καλλιτέχνης στις μέρες μας δεν χρειάζεται να ξέρεις να κάνεις τίποτα. Σχεδόν τίποτα, γιατί πρέπει να ξέρεις να εξηγείς τι κάνεις. Π.χ. αν γυρίσεις ένα βίντεο μισής ώρας με ένα ζευγάρι που είναι αγκαλιασμένο, πρέπει να μπορείς να το στηρίξεις με σύγχρονους όρους της θεωρίας της τέχνης. Αν μπορείς να το κάνεις, τότε έχεις δημιουργήσει ένα έργο τέχνης. Για να είσαι θεατής αυτού του έργου πρέπει να μπορείς να απολαύσεις ένα μισάωρο βίντεο όπου δύο άνθρωποι στέκονται αγκαλιασμένοι μπροστά στο φακό. Οι σκέψεις που θα κάνεις από τις πιο ενδιαφέρουσες μέχρι τις πιο κακοπροαίρετες, βαρετές ή ότι άλλο, είναι εννοείται μέρος του έργου τέχνης. Για να είσαι καλλιτέχνης στις μέρες μας πρέπει να πιστεύεις ότι είσαι, να το λες, να το υποστηρίζεις με τη θεωρητική σου κατάρτιση, και φυσικά να βρεις και κάνα δυο που συμφωνούν μαζί σου.
Με μια τέτοια διάθεση να διαφωνήσω και να κριτικάρω αρνητικά συνεχίζω να πηγαίνω σε εκθέσεις τέχνης. Κόβω διάφορες άλλες μαλακίες που σκεφτόμουν για μπώ σε κάτι πιο ουσιασικό. Κατέληξα, ένα, να θαυμάζω όλο και περισσότερο παλιότερες μορφές τέχνης και, δύο, να διαχωριζω σύγχρονες μορφές τέχνης. Έφτιαξα κάτι σαν μανιφέστο. Νομίζω το πιο βασικό κομμάτι αυτού του μανιφέστου είναι ότι πλέον ασχολούμαι μόνο με έργα που δείχνουν είτε ότι έχουν δουλευτεί για καιρό, δηλαδή ο καλλιτέχνης έφαγε πολλές ώρες για να τελειοποιήσει ή να προσπαθήσει να φτιάξει κάτι το οποίο μπορώ να δω, όχι μια θεωρία δηλαδή για να το στηρίξει, αλλά κάτι που φαίνεται στο αποτέλεσμα. Ακόμη και να μην μαρέσει το αποτέλεσμα, γιατί δεν είναι πρωτότυπο ή ουσιαστικό, τουλάχιστον μπορώ να ξεχωρίσω αυτό το έργο από τόνους σκουπιδιών για τις λίγο καλύτερες προθέσεις, για την προσπάθεια. Επίσης, για να καταλήξω να μου αρέσει κάτι, πέρα από την παραπάνω προσπάθεια απαιτώ να υπάρχει ένα νόημα, μια ουσία. Πλέον δεν ασχολούμαι με έργα που δεν μπορούν αυθόρμητα να κινήσουν κάτι μέσα μου, είτε αυτό είναι συναίσθημα, είτε σκέψη, είτε απλά εντύπωση. Τα έργα δηλαδή που περιμένουν από εμένα να σταθώ από πάνω τους, να τα ερευνήσω, να τα σκεφτώ και στο τέλος κοπιαστικά να προσπαθήσω να τα δικαιολογήσω, αποφάσισα πως είναι μονάχα αποδείξεις της δικής μου ιδεοληψίας και άρα τελείως ανόητα, δηλαδη και να μην υπήρχαν εγώ θα έκανα όλες αυτές τις σκέψεις σε ένα βαγόνι τρένου παρατηρώντας απλά (;) τους ανθρώπους γύρω μου.

Και καταλήγω με το βιντεάκι που βρήκα σε ένα άλλο μπλογκ και μετά έψαξα και τον καλλιτέχνη, και τελικά έκλεψα και ένα σκίτσο του και το έβαλα σαν φωτό στο μπλογκ αυτό. Τέχνη που προσπαθεί να πει κάτι, που κινείται και εξελίσσεται, που απευθύνεται σε όλους όσους αποφασίσουν να την κοιτάξουν, με άπειρο κόπο φτιαγμένη. Ακόμη κι αν στο τέλος μπορεί κάποιος να πει "ε και;", θα το πει με κόπο. Επειδή εγώ όταν το είδα, εν μέσω φάσης προσωπικής κενότητας, ήθελα να μάθω παραπάνω για το δημιουργό του το σάιτ του είναι www.blublu.org



MUTO a wall-painted animation by BLU from blu on Vimeo.